Arabistanlı Philby; Bir İngiliz Casusunun Vehhabî Devletinin Kuruluşundaki Rolü

Arabistan, Osmanlı kültüründe Hicaz adıyla ün salan, Hac yollarını açık tutmak için uğrunaasırlarca savaşlar verilen bir bölge olarak öne çıkmaktadır. Emperyalistlerin Osmanlı'yı durdurmaistekleri uzun süre devam etmiş ve nihai amaçları bölgeyi Osmanlı'dan koparmak olmuştur. Buçerçevede Orta Arabistan'ın Necd bölgesinin bedevileri arasında doğup yayılan Vehhâbîlikhareketinin ayrılıkçı faaliyetleri, özellikle İngilizler tarafından desteklenerek burada İngilizsömürge politikaları uygulamaya konulmuştur.20 yüzyılın başlarında Ortadoğu'daki Osmanlı-Arap çatışmasıyla ilgili şimdiye kadar yapılmışçalışmalar özellikle Lawrence'ın ismini ön plana çıkarmaktadır. Halbuki bölgedeki yerelyöneticilerin yanı başında çok daha yıkıcı faaliyetlerin aktörleri olan başka önemli İngilizler debulunmakta idi. Bunlar Britanya'nın çıkarları doğrultusunda Osmanlı aleyhtarı yeni devletlerkurma yönündeki faaliyetlerin ya doğrudan planlayıcısı veya uygulayıcısı olmuşlardır.Elinizdeki bu çalışma, Arabistan'da, bazen seyyah, siyaset adamı, ajan, tüccar ve bazen devletinen üst yetkilisi, yüksek mahkeme üyesi; ama çoğu zaman Kral İbn Suud'un başdanışmanı olarakgörev alan İngiliz Harry St. John Bridger Philby'nin (1885-1960) hayatını ve faaliyetlerini konuedinmektedir. Bölgenin kaderinin şekillenmesinde önemli rol oynayan Ajan Philby'yi ve onunyardımıyla Vehhâbîlik hareketini devlete dönüştüren Kral İbn Suud'u anlamak bakımından bueser, tartışmasız alanında yapılmış ilk araştırma niteliği taşımaktadır.Prof. Dr. Mehmet Dalkılıç