İlmüs Sarfi Bi Şevahidil Ayati Vel Hadis

Türk ilim ve kültür hayatında Arapça öğretimi sahasında müstesna bir yere sahip olan Kilisli Muallim Rıfat Bilge’nin “Otuz Ders yahut Yeni Sarf-ı Arabî” adlı eseri, dönemin Maarif Nezâreti tarafından büyük takdir görmüş, hatta bu konuda otorite kabul edilen Hacı Mehmed Zihni Efendi’nin kendi telifi olan el-Müşezzeb yerine ders programlarına konulmuştur. Zihni Efendi, Rıfat Bilge’nin eserini inceledikten sonra, “Benim kitabımı okutmayınız, bundan böyle bu eser okutulsun” diyerek kendi kitabının yerine “Otuz Ders”in tercih edilmesini istemiştir. Bu olay, eserin ilmî değeri ve pratik faydasının dönemin en yetkin otoritelerince dahi teslim edildiğini göstermektedir. Cumhuriyet devri âlimlerinden Prof. Dr. Sâdi Çöğenli, bu klasiği sadece nakletmekle kalmamış, ilmî birikimi, Arap dili ve edebiyatındaki yüksek vukûfiyeti ile onu yeniden ele alarak “İlmü’s-Sarf bi-Şevâhidi’l-Âyâti ve’l-Hadîs” adıyla daha da geliştirmiştir. Çöğenli hocanın çalışmasının en mühim yönü, Arap gramerini yalnızca kuru kaideler üzerinden değil, Kur’ân âyetleri ve sahih hadislerden seçilmiş şevâhid ile desteklemesi ve böylece öğrencinin dil öğrenimini doğrudan İslâm’ın asli kaynaklarıyla mezcetmesidir. Bu yöntem, hem medrese hem de İlahiyat Fakültesi öğrencileri için Arapçayı öğrenmeyi daha anlamlı kılmakta, aynı zamanda ilmî ve manevî bir derinlik katmaktadır. Sâdi Çöğenli’nin Arapça konusundaki yetkinliği, sadece sarf ve nahiv alanıyla sınırlı değildir. O, Arap dili ve belâgatı, Arap edebiyatı tarihi ve İslâmî ilimlerin temel kaynaklarına vukûfiyet bakımından yeni nesle örnek teşkil eden bir birikime sahiptir. Hocanın ilmî tecrübesi ve didaktik üslûbu, medrese ve İlahiyat talebelerinin Arapçaya olan ilgisini artırmakta, Arapçanın yalnızca bir ders değil, İslâm ilimlerine açılan kapı olduğunu göstermektedir. Sonuç itibariyle, “İlmü’s-Sarf bi-Şevâhidi’l-Âyâti ve’l-Hadîs”, Kilisli Rıfat Bilge’nin başlattığı ilmî geleneği devam ettirerek onu çağımıza taşıyan bir köprü niteliğindedir. Mehmed Zihni Efendi’nin dahi kendi kitabı yerine okutulmasını tavsiye ettiği bu eserin Sâdi Çöğenli tarafından zenginleştirilmiş şekli, Arapça öğrenmek isteyen yeni nesil için vazgeçilmez bir kaynak, medrese ve İlahiyat talebeleri için de sağlam bir müracaat kitabıdır.