Taberi Tefsirinin KAYNAKLARI

Ebû Cafer et-Taberî, tefsir tarihinin en seçkin simalarından biridir. Tefsiri, yaklaşık iki buçukasırlık bir süreçte teşekkülünü önemli ölçüde tamamlamış olan tefsir ilminin erken dönemine aitmalzemeleri toplamış olmakla meşhurdur. Bu yönüyle tefsiri geniş bir kaynak yelpazesinesahiptir. Taberî ilk gençlik yıllarından tefsirini kaleme aldığı döneme kadar İslam dünyasınınkadim ilim merkezlerine seyahatler yaparak pek çok kitabın icazetini almış, tefsirinde yer verdiğirivayetleri icazetini aldığı bu kitaplardan nakletmiştir. Mücâhid b. Cebr'in bizzat kendinedayanan tefsiri, Ali b. Ebî Talha'nın sahifesi, Atıyye el-Avfî, Süddî el-Kebîr, İbn Cüreyc, Saîd b.Ebî Arûbe ve Mamer b. Râşid gibi âlimlerin tefsirleri, Hz. Peygamber, sahâbe ve tâbiîningörüşlerinin derlendiği tefsir ilminin ilk müdevven eserleridir. Taberî, tefsirinde bu en eski yazılıkaynaklara dayanmıştır. O ayrıca İbn İshâk'ın el-Megâzî'si gibi tarih kitaplarından da çok fazlabilgi aktarmıştır. Sadece rivayetler yönünden değil, erken dönemin filolojik tartışmalarını vekıraat farklılıklarını içermesi yönüyle de zengin olan Taberî tefsiri, Ebû Ubeyde, Ahfeş el-Evsatve Ferrâ gibi ilk dilbilimsel tefsirleri telif eden dilcilerden de istifade etmiştir.Geçtiğimiz yüzyılda klasik eserlerin kaynaklarını tespit, ilmî ve akademik bir çalışma alanıolarak ortaya çıkmıştır. Bu anlamda Cevâd Ali'nin Taberî Tarihi'nin Kaynakları, Fuat Sezgin'inBuhârî'nin Kaynakları adlı çalışmaları, söz konusu klasik metinlerin dayandıkları yazılıkaynakları tespit eden önemli eserlerdir. Elinizdeki çalışmada da benzer yöntemler kullanılarakTaberî'nin kaynak haritası çizilmeye çalışılmış, böylelikle erken dönemde telif edilip çoğuTaberî'nin tefsirinde mahfuz kalmış tefsirlerin varlığı ortaya çıkartılmıştır.