Telhis Tercümesi (Kurandaki Edebiyat)

Telhis Tercümesi (Kur'an'daki Edebiyat) Belagat kısaca, yerinde söylenilmiş doğru ve güzel sözü konu edinir. Bu ilmin kurallarının metotlu bir şekilde tespit edilmiş hali İslâm'ın zuhurundan ve bir çok ilim dalının tedvininden sonradır. Belagat ilminin büyük bölümü tefsir alimlerince Kur'an-ı Kerim'] anlama gayesiyle ele alınmış, kelâm alimlerince de O'nun dil ve nazım bakımından üstünlüğünü vurgulamak için incelenmiştir. İlk dönemlerde belagat, tefsir ve kelâm ilimleri ile içice bir durum arz eder. Belagat, Arap edebiyatında 10. yüzyıl sonlarından itibaren müstakil bir ilim dalı olarak ele alınmaya başlanmıştır. Bu dönemde yetişen büyük şahsiyetlerden bazıları şunlardır: 1- Abdülkahir Cürcanî: Esrârü'l Belâğa ve DelâilüM î'caz 2- İbnü'-Esir: El meselü's-Sâir 3- Sekkâkî: Miftaruf I Ulum. Bu zatlar, belagatın durumunu tespit etmişlerse de bunlardan sonra duraklama dönemi yaşanır. Belagatla ilgili yazılan eserler artık Sekkâkî'nin eserine yazılan şerhler, bu şerhlerin özetleri ve bu özetlerin haşiyeleridir. Kazvinî Sekkâkinin Miftahü’l Ulum’una yaptığı özete «TELHİS» adını vermiş bu eser, bütün İslâm dünyası ile birlikte Osmanlı medreselerinde de asırlarca okutulmuştur. Taftazanî buna «Mutavvel» ve «Muhtasar»ı şerh olarak yazmış, Seyyid Şerif Cürcani de Mutavvel'e haşiyeler yapmıştır. Telhis, Belagat ilminin üç ayrı şubesi olan «Beyan, Meâni ve Bedi'» ile ilgilidir. Aslında kolay ve rahatça anlaşılan bir eser olup, usandırıcı uzatma, manayı bozan kısaltma gibi ayıplardan arınmıştır. Biz de acizane faydalı olacağı ümidiyle kitabın ruhuna uygun olarak icaz (sözü kısaltma), itnâb (sözü uzatma) ve müsavat (eşitlik) prensiplerinden hareketle bu kıymetli eseri ilim erbabının istifade edeceği tarzda tercüme etmeye gayret ettik. Bu mütevazi çalışmamızda dikkat ettiğimiz hususları şöyle sıralayabiliriz: 1- Bölümler halinde önce metin, altında terkibi (toplu) mana, sonra tahlilî (kırık) mana ve gerektiğinde dipnotlar verilmiştir 2- Çok bilgi ve çok kavramı aktarmaya değil, gerektiği kadar bilgiyi anlaşılır bir şekilde sunmaya çalıştık. 3- Mümkün olduğunca anlaşılır bir dil kullanmaya gayret ettik. Kapalı kelime ve deyimlerin açıklamasını parantez içerisinde belirttik. 4- Yapılan açıklamaların mümkün olduğunca konuyu izah edici ve kural koyucu olmasına dikkat ettik ve bu izahları köşeli parantez içinde metinle beraber verme yolunu seçtik. 5- Öğrenmeyi kolaylaştırıcı bir metot seçtiğimizden şekilci bir üslûbu değil, anlaşılan ve kullanılan standart bir anlatımı benimsedik. 6- Daha fazla izah ve örneğe ihtiyaç duyulan bölümleri, metni teferruata boğmamak için dipnot halinde vermeye çalıştık. 7- Daha iyi anlaşılır ümidiyle bazı bölümlerin şemasını çıkarmayı da uygun bulduk. Bu mütevazi çalışmamız iki seneyi aşan bir zaman dilimi içerisinden gerçekleşmiştir. Kitabı hazırlarken, ilgilerini esirgemeyen, meydana gelmesinde payı bulunan kardeşimiz Bahattin USTAOSMANOGLU'na teşekkürlerimizi burada belirtmeyi bir borç biliriz. Bu sahada ehil olanların yapacakları yapıcı tenkitleri, eksikliklerin giderilmesinde kazanç olarak göreceğimizi ve bunun için müteşekkir olacağımızı memnuniyetle belirtmek isteriz. Kur'an-ı Kerim'e ve özellikle ilim erbabına bir nebze hizmet edebilmişsek kendimizi bahtiyar hissedeceğiz. Hizmet bizden başarı Mevlâ'dandır. FATİH 1 HAZİRAN 2000 Mahmut Şevket USTAOSMANOĞLU Halil İbrahim ŞAHİN